Największe święta i zwyczaje żydowskie

Jak już tu wcześniej wspomniano tradycja polska, zwyczaje i obyczaje polskie wcale nie są jednolite i wszędzie takie same.  Również ludność zamieszkująca teren Rzeczpospolitej nie jest w swym rodowodzie jednakowa. Mówi się, że nasz kraj zamieszkuje około 90% rodowitych Polaków, a reszta to mniejszości narodowe. Może to i prawda, tylko co to znaczy rodowity Polak? Czy jestem rodowitą Polką skoro mój dziadek o wdzięcznym nazwisku Miller (pisanym wg. pisowni niemieckiej) przywędrował z okolic Lwowa, a jego rodzina przybyła tam ( do dziś nie wiadomo dlaczego) z Austrii? Zarówno dziadek jak i poślubiona przez niego babcia czuli się Polakami. Ale czy zwyczaje jakie przekazali moim rodzicom, a oni w kolejności mnie są na pewno polskie? A moja ciocia znaleziona w czasie wojny pod kościołem wychowana przez polską (jednak z korzeniami austriackimi) rodzinę jest Polką, skoro po latach okazało się że jest Żydówką? Takich dylematów jest dużo więcej, jeśli by się chciało na siłę wyodrębnić to, co czysto polskie. Tylko po co to robić? Czy to ma sens?  Polska, czy chcemy tego czy nie, jest i zawsze będzie zlepkiem i mieszaniną różnych kultur, wielu poplątanych zwyczajów i tradycji.  W przeszłości podziały było to bardziej widoczne. Dziś jedni starają się być uniwersalni, a inni szukają czystości narodowej…

Tak więc obok Polaków wywodzących się od Polan, żyli zawsze Niemcy, Żydzi, Czesi, Litwini, Ukraińcy, Rosjanie, Węgrzy, Szwedzi… wszystkie te nacje z ich obyczajami tworzyli i tworzą to, co nazywamy dziś polską tradycją. Dlatego w zależności od nasilenia innych narodowości na danym terenie obyczaje i tradycja, a także codzienne zachowanie będą inne.

Żydzi to bardzo ciekawy naród. Zazwyczaj trzymający się osobno, nie mieszający się z narodami, u których byli  lub są gośćmi. Miało to swoje biblijne uzasadnienie – tak zalecił narodowi wybranemu Bóg. Z powodu swojego oddzielenia narosło wokół żydowskich zwyczajów wiele legend, przesądów i pomówień. Twierdzono na przykład, że do wyrobu macy Żydzi używają krwi chrześcijańskich dzieci. Jest to oczywiście wierutna bzdura, ale część nieoświeconej ludności święcie w to wierzyła.

Jakie więc są podstawowe święta żydowskie i zwiane z nimi zwyczaje?

  • Szabat,
  • Rosz ha-Szana,
  • Jom Kipur,
  • Pesach, czyli Pascha,
  • Szawuot,
  • Sukot,
  • Chanuka,
  • Purim,
  • Kaszryt,
  • Obrzezanie,
  • Bar Micwa,
  • oraz oczywiście dni szczególne czyli ślub i pogrzeb.

Najważniejszym świętem jest Szabat. Jest on wymieniony już w dekalogu jako czwarte przykazanie.
Jest świętem na cześć Boga Stworzyciela i na cześć Przymierza, które zwarł Bóg z narodem Izraelskim. W tym dniu zabroniona jest wszelka praca. Święto zaczyna się w piątek po zachodzie słońca. Na odświętnym stole stoją świece, które zapala kobieta. Pan domu błogosławi żonę i dzieci, a następnie chleb. Potem rozpoczyna się wieczerza. Przy stole panuje wesoła atmosfera. Czas ten poświęcano Bogu i rodzinie. Czytano fragmenty Tory.

Kolejnym ważnym Biblijnym świętem jest Pesach (Pascha). Przypada w dniach 14-21 miesiąca nisan (marzec-kwiecień) i upamiętnia wyjście Żydów z Egiptu, a jednoczenie jest kontynuacją starszego święta rolniczego.  W czasie Paschy nie wolno  jeść nic zakwaszonego, a dom powinien być oczyszczony z wszelkiego kwasu. Wypiekano macę i przygotowywano paschalnego baranka. W przeddzień poszczono, a nazajutrz wieczorem spożywano uroczystą wieczerzę. Na stole kładziono: trzy mace, zeroa (barani udziec), gorzkie zioła i chrzan, bejcę (jajko pieczone posypane popiołem), charoset (surówka z tartych jabłek i migdałów). Wszystko to miało swój symboliczny charakter.  Na środku stał wielki kielich przeznaczony dla proroka Eliasza. W tym dniu oddawano cześć Bogu i cieszono się szczęściem rodzinnym. Wspominano Boże ocalenie, ucieczkę z Egiptu. Święta żydowskie w większości są silnie związane z Biblijnym Starym Testamentem. Szczegółowe wskazówki jak mają zostać zorganizowane zostały zapisane właśnie tam. Dla Polaków pozostawały one dziwne i może dziwaczne nawet, a to dlatego, ze większość Biblii nie znała i nie zna nadal. Niemniej jednak cześć zwyczajów żydowskich przeniknęła do tradycji polskiej i to z mniejszym lub większym świadomym udziałem Polaków.  Wielkanocny chrzan stawiany na świątecznym stole to nic innego jak żydowski chrzan stawiany na stole paschalnym .  Z resztą Pascha i Wielkanoc są ze sobą silnie związane. Obchodzone są zawsze w tym samym czasie. Po prostu chrześcijanie, wyznawcy Jezusa wiedzą, że doskonałym barankiem paschalnym stał się Jezus Chrystus oddając swoje życie dla naszego zbawienia. Wielkanoc to chrześcijańska Pascha.

Żydowskiej symboliki i kultury jest w naszej polskiej tradycji więcej niż nam się wydaje.